Hoeveel hemelen zijn er in de Bijbel? De drie hemelen uitgelegd

De Bijbel spreekt over één uiteindelijke hemel, de woonplaats van God, maar gebruikt het woord 'hemel' ook voor drie verschillende werkelijkheden: de lucht boven ons, de uitgestrektheid van de ruimte en de geestelijke wereld waar God op Zijn troon zit. Wanneer u ziet hoe de Schrift deze betekenissen gebruikt, komen bekende passages tot leven. Nog beter: de hoop op de eeuwigheid begint uw dagelijkse wandel met God vorm te geven.

Wat zegt de Bijbel over de drie hemelen?

U hebt misschien wel eens iemand horen praten over 'de drie hemelen' en u afgevraagd: Staat dat echt in de Bijbel? Het korte antwoord is ja: dit begrip komt rechtstreeks uit de Schrift en is vooral bekend door de apostel Paulus. In 2 Korintiërs schrijft hij over opgetrokken worden naar de 'derde hemel', wat meteen de vraag oproept: als er een derde is, wat zijn dan de eerste twee?

Voordat we dat verder uitwerken, helpt het om te onthouden dat de oorspronkelijke Hebreeuwse en Griekse woorden die met 'hemel' worden vertaald, meer dan één ding kunnen betekenen. Het Hebreeuwse shamayim en Griekse ouranos kunnen verwijzen naar de zichtbare lucht, het rijk van de sterren, of de onzichtbare woonplaats van God. De context bepaalt welke dimensie in beeld is. Omdat de Schrift vaak het meervoud 'hemelen' gebruikt, hebben christenen het al lang nuttig gevonden om over drie hemelen te spreken als een eenvoudige manier om het volledige bijbelse beeld recht te doen.

Dit is meer dan een theologisch detail. Het begrijpen van de drie hemelen beschermt u tegen een vlakke, materialistische kijk op de werkelijkheid. Het herinnert u eraan dat de lucht boven u, de kosmos die zich uitstrekt, en de troonzaal van God zelf allemaal deel uitmaken van dezelfde schepping, bijeengehouden door Degene die ze allemaal gemaakt heeft.

De eerste hemel: de lucht boven ons

De eerste hemel is de dichtstbijzijnde: de blauwe lucht die u ziet wanneer u naar buiten gaat, het rijk van wolken, regen en vogels. Dit is de hemel die het Oude Testament vaak op het oog heeft wanneer het spreekt over 'de hemelen' in verband met het aardse leven.

Op de tweede dag van de schepping stelde God dit rijk in:

En God zei: Laat er een uitspansel zijn in het midden van de wateren, en laat het een scheiding maken tussen wateren en wateren. En God maakte het uitspansel en maakte een scheiding tussen de wateren die onder het uitspansel zijn, en de wateren die boven het uitspansel zijn. En het was zo. En God noemde het uitspansel hemel. Toen was het avond geweest en was het morgen geweest, de tweede dag.

— Genesis 1:6-8

Dat 'uitspansel' is letterlijk de lucht, de atmosferische hemel. Later vult de psalmist deze eerste hemel met betekenis en lofprijzing:

Looft Hem, gij hemelen der hemelen, en gij wateren boven de hemelen!

— Psalmen 148:4

Wanneer Jezus ons zegt naar 'de vogels van de hemel' te kijken (Mattheüs 6:26), wijst Hij naar schepselen die in deze eerste hemel leven. Wanneer Elia bidt en de lucht donker wordt van wolken die regen brengen (1 Koningen 18:45), is God aan het werk in de eerste hemel. Dit rijk valt niet buiten Gods zorg; het is een van de plaatsen waar Zijn dagelijkse voorziening zichtbaar is. Elke zonsopgang, elke regendruppel, elke windvlaag fluistert dat de Schepper nabij en actief is.

Voor de oude Israëlieten was deze eerste hemel nooit zomaar een weermachine. Het was een zichtbaar teken van Gods verbondstrouw. De regenboog die na de zondvloed in de wolken werd gezet (Genesis 9:13) was precies in de eerste hemel geplaatst als een tastbare belofte. Dus wanneer u naar een bewolkte lucht kijkt, wordt u uitgenodigd om te onthouden dat dezelfde God die de boog in de wolken zette, Zijn woord vandaag nog steeds houdt.

De tweede hemel: de ruimte

De tweede hemel strekt zich ver voorbij de atmosfeer uit, tot in de uitgestrektheid van de ruimte. Het is het rijk van de zon, maan en sterren, wat wij de ruimte noemen. De Schrift presenteert de hemellichamen consequent als bewoners van deze kosmische hemel, door God op de vierde dag van de schepping op hun plaats gezet.

Genesis 1:14, 17 beschrijft hoe God lichten plaatst 'in het uitspansel van de hemelen' om scheiding te maken tussen dag en nacht en om te dienen als tekenen voor seizoenen, dagen en jaren. Hetzelfde 'uitspansel' dat eerder de lucht betekende, breidt nu uit tot de enorme arena waar sterren twinkelen en planeten draaien. Veelzeggend genoeg kijkt de Psalmist naar deze tweede hemel en vindt een preek:

De hemelen vertellen Gods eer, en het uitspansel verkondigt Zijner handen werk.

— Psalmen 19:1

Het Hebreeuwse parallellisme hier, tussen 'hemelen' en 'lucht', omvat zowel de eerste als de tweede hemel. Overdag getuigt de blauwe lucht; 's nachts nemen de sterren het lied over. En Gods soevereiniteit over dit kosmische rijk is absoluut. Jesaja troost de vermoeiden door naar de tweede hemel te wijzen:

Hef uw ogen omhoog naar omhoog en zie: Wie heeft deze dingen geschapen? Hij, Die hun heir in getal uitleidt, Die ze alle bij name roept, vanwege de grootheid van Zijn macht en de sterkte van Zijn kracht; er ontbreekt er niet één.

— Jesaja 40:26

Dit is waar de tweede hemel intens persoonlijk wordt. Als God elke ster bij naam kent en er niet één uit zijn baan mist, kan Hij dan ooit de weg kwijtraken van u? Dezelfdede kracht die miljarden zonnen brandt, is de kracht die uw leven vasthoudt. Wanneer u zich klein en vergeten voelt, is de tweede hemel bedoeld om u eraan te herinneren dat u gekend wordt door Degene die de sterrenstelsels hun naam gaf.

Sommige christenen hebben zich afgevraagd of de tweede hemel ook een plaats van geestelijke strijd is, omdat Paulus Satan 'de overste van de macht van de lucht' noemt (Efeziërs 2:2). Hoewel de Bijbel nooit een gedetailleerde kaart van de onzichtbare wereld geeft, suggereert het wel dat de ruimte tussen aarde en Gods troon een toneel van geestelijke strijd kan zijn. Maar zelfs daar is Christus' gezag oppermachtig, Hij is Degene die opgevaren is 'ver boven alle hemelen' (Efeziërs 4:10).

De derde hemel: Gods woonplaats

Nu komen we bij de kern van de vraag. De 'derde hemel' is de tegenwoordigheid van God zelf, de geestelijke wereld waar Zijn troon is, waar engelen aanbidden en waar verloste zielen van Zijn heerlijkheid genieten. Dit is de hemel waar Paulus naar verwijst in zijn opmerkelijke getuigenis:

Ik ken een mens in Christus, die veertien jaar geleden, of het in het lichaam was, weet ik niet, of het buiten het lichaam, weet ik niet, God weet het, opgetrokken werd tot in de derde hemel. En ik ken zo'n mens, dat hij opgetrokken werd in het paradijs en onuitsprekelijke woorden hoorde, die een mens niet mag uitspreken.

— 2 Korintiërs 12:2-4

Merk op hoe Paulus de 'derde hemel' gelijkstelt met 'paradijs'. Dit is geen lucht van wolken of een rijk van sterren; het is de onmiddellijke, onbedekte tegenwoordigheid van God. Dezelfde werkelijkheid verschijnt door de Schrift heen wanneer profeten een glimp opvangen van de troonzaal. Jesaja zag de Heer 'zittende op een hoge en verheven troon' (Jesaja 6:1). Johannes, in Openbaring, beschrijft een deur die openstaat in de hemel en een stem die hem oproept in de raadzaal van de Almachtige zelf (Openbaring 4:1, 2).

Wat de derde hemel zo verbijsterend maakt, is dat hij zowel overweldigend majestueus als diep intiem is. Jezus leert ons bidden: 'Onze Vader, Die in de hemel zijt' (Mattheüs 6:9), niet een verre, onverschillige godheid, maar een liefdevolle Vader Wiens woonplaats de derde hemel is. En dezelfde Jezus belooft Zijn discipelen:

In het huis van Mijn Vader zijn vele woningen; als dat niet zo was, zou Ik het u gezegd hebben. Ik ga heen om voor u een plaats te bereiden.

— Johannes 14:2

De derde hemel is die voorbereide plaats. Het is het uiteindelijke thuis van elke gelovige, verzekerd niet door onze inspanningen maar door Christus' volbrachte werk. Stefanus, terwijl hij gestenigd werd, kreeg een venster op dit rijk: hij 'zag de hemel geopend en de Zoon des mensen staande aan de rechterhand van God' (Handelingen 7:55). Op dat moment was de derde hemel voor hem echter dan de stenen die zijn lichaam verbrijzelden.

Verschillende christelijke tradities beschrijven deze uiteindelijke hemel met prachtige, complementaire taal. In de katholieke leer is de zalige aanschouwing het uiteindelijke doel van de menselijke ziel, God van aangezicht tot aangezicht zien. De orthodoxe traditie spreekt van theosis, het proces waarbij gelovigen in Gods leven worden getrokken en door Zijn heerlijkheid worden veranderd. Evangelische en gereformeerde gelovigen benadrukken dat de hemel bij Christus zijn is, 'dat is verreweg het beste' (Filippenzen 1:23), en dat de nieuwe hemel en nieuwe aarde een herstelde schepping zullen brengen waar God bij Zijn volk woont (Openbaring 21:1, 3). In al deze tradities blijft de centrale waarheid: de derde hemel is geen concept om te ontleden, maar een Persoon om bij te zijn.

Noemt de Bijbel meer dan drie hemelen?

Een oplettende lezer zou kunnen vragen: 'Als de Bijbel spreekt over "de hoogste hemelen" of "hemel der hemelen", zijn er dan niet meer dan drie?' Het is een terechte vraag, en het antwoord laat zien hoe de Bijbelschrijvers taal gebruikten.

Deuteronomium 10:14 zegt:

Zie, de hemel, de hemel der hemelen, de aarde en al wat daarin is, is van de HEERE, uw God.

— Deuteronomium 10:14

Hier is 'hemel der hemelen' een Hebreeuwse overtreffende trap, de hoogst mogelijke uitdrukking van hemel. Het beschrijft geen vierde of zevende niveau zoals sommige latere mystieke literatuur zou doen; het verklaart eenvoudig dat, voorbij elke hemel die u zich kunt voorstellen, Gods domein onmetelijk groter is. Salomo, bij de inwijding van de tempel, maakt een soortgelijk punt:

Maar zal God werkelijk op de aarde wonen? Zie, de hemel, de hemel der hemelen, kan U niet bevatten, hoeveel te min dit huis dat ik gebouwd heb!

— 1 Koningen 8:27

De nadruk ligt niet op het tellen van niveaus maar op de onbevattelijke majesteit van God. Het raamwerk van 'drie hemelen' is een nuttig leermiddel, ontleend aan passages als 2 Korintiërs 12, maar het verklaart niet alles. Wanneer de Bijbel taal opstapelt als 'hemel der hemelen', probeert het uw verbeelding te rekken voorbij de geschapen orde naar de ongeschapen heerlijkheid van God zelf. In die zin is de derde hemel niet slechts een locatie op een kaart; het is de ruimte waar het eindige het oneindige ontmoet, en het onderscheid tussen hemel en God vervaagt bijna omdat Zijn aanwezigheid alles daar definieert.

3 manieren waarop het begrijpen van de drie hemelen uw geloof vandaag verdiept

Dit is geen abstracte theologie. Weten over de drie hemelen kan uw gebedsleven, uw hoop en uw besef van Gods nabijheid hervormen. Hier zijn drie praktische manieren waarop het verschil maakt:

1. U leert Gods hand in het alledaagse te zien. Wanneer u begrijpt dat de eerste hemel Gods arena van dagelijkse voorziening is, wordt een regenachtige middag of een heldere zonsopgang een persoonlijke herinnering aan Zijn zorg. U begint Jezus' gebod om naar de vogels van de hemel te kijken (Mattheüs 6:26) niet als een geestesoefening te gehoorzamen, maar als een directe uitnodiging om de Vader te vertrouwen die hen voedt en die u zeker zal voeden.
2. U vindt moed in een chaotisch universum. De tweede hemel verkondigt dat zelfs sterrenstelsels hun Maker gehoorzamen. Wanneer wereldgebeurtenissen onstabiel aanvoelen, denk dan aan Jesaja 40:26: geen ster ontbreekt. Gods macht over de kosmos is uw garantie dat niets in uw leven buiten Zijn controle valt. Dezelfde stem die Orion op zijn plaats zette, is de stem die u bij uw naam roept.
3. U houdt vast aan hoop die lijden overtreft. De derde hemel is echt en bewoond. Jezus is daar, en bereidt een plaats voor u. Voor de gelovige die te maken heeft met ziekte, verdriet of vervolging, is deze hoop geen wensdenken, het is een anker. Paulus, die de derde hemel zag, doorstond schipbreuken en slagen met vreugde omdat hij wist wat hem te wachten stond. Dezelfde vreugde kan u nu ondersteunen.

Deze drie hemelen zijn niet alleen oude kosmologie; ze zijn een door God gegeven bril om uw hele leven te zien als omvat door Zijn doelgerichte, liefdevolle aanwezigheid.

Wat zegt de Bijbel over de nieuwe hemel en nieuwe aarde?

Een van de meest opwindende beloften in de Schrift is dat God ons niet simpelweg naar de derde hemel zal brengen zoals die nu bestaat; Hij zal alle dingen herscheppen. In de laatste hoofdstukken van Openbaring ziet Johannes een visioen dat het raamwerk van de drie hemelen naar een glorierijke toekomst duwt:

En ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, want de eerste hemel en de eerste aarde waren voorbijgegaan, en de zee was niet meer. En ik, Johannes, zag de heilige stad, het nieuwe Jeruzalem, neerdalen van God uit de hemel, gereedgemaakt als een bruid die voor haar man versierd is.

— Openbaring 21:1-2

Merk op wat er gebeurt: de eerste hemel en eerste aarde (de lucht en het fysieke rijk) worden vernieuwd, en de heilige stad daalt neer uit de derde hemel naar de nieuwe aarde. Gods woonplaats zal niet langer een verre derde hemel zijn, maar volledig geïntegreerd met een getransformeerde schepping. De uiteindelijke hoop van het christelijk geloof is niet ontsnapping uit de fysieke wereld, maar het herstel van alle dingen, waar hemel en aarde één worden in Christus.

Dit betekent dat het raamwerk van de drie hemelen tijdelijk is, een manier om de werkelijkheid te navigeren die we nu ervaren. De lucht die u bedekt, de sterren die u ontzag geven, en de onzichtbare aanwezigheid van God die net buiten bereik lijkt, zullen op een dag verenigd worden op een manier die uw zintuigen nog nooit hebben gekend. En centraal in die nieuwe werkelijkheid staat het Lam, Jezus, Die de tempel en het licht van de nieuwe schepping zal zijn (Openbaring 21:22, 23).

Leven in het licht van alle drie hemelen

Dus, hoeveel hemelen zijn er in de Bijbel? Het antwoord is prachtig gelaagd. Er is één God, één uiteindelijke woonplaats, en toch gebruikt de Schrift het woord 'hemel' om de lucht, de ruimte en de troonzaal van God te beschrijven. Deze drie hemelen zijn geen concurrerende waarheden; het zijn concentrische cirkels van werkelijkheid, die elk iets onthullen over de Schepper. Wanneer u naar de wolken kijkt, ziet u de eerste hemel, een doek voor Gods dagelijkse barmhartigheden. Wanneer u naar de nachtelijke hemel staart, tuurt u in de tweede hemel, een getuigenis van Zijn oneindige kracht. En wanneer u uw ogen sluit in gebed, nadert u de derde hemel, welkom in de tegenwoordigheid van de Vader door het bloed van Jezus.

De apostel Paulus vat het doel van al deze openbaring samen in één verheven vers:

Want ik ben ervan overtuigd dat het lijden van de tegenwoordige tijd niet opweegt tegen de heerlijkheid die aan ons geopenbaard zal worden.

— Romeinen 8:18

Welke 'hemel' u ook overdenkt, of het nu de vriendelijkheid van regen op een droog veld is, de majesteit van een spiraalvormig sterrenstelsel, of de hoop om Jezus van aangezicht tot aangezicht te zien, laat het één ding doen: u dichter bij Degene brengen die het allemaal gemaakt heeft, het allemaal vasthoudt, en een plaats voor u bereidt die elke categorie die we kunnen noemen overtreft.

Als uw hart geroerd is om meer te weten van deze God die de hemelen bewoont maar toch naar de nederigen toe komt, neem dan vandaag een paar minuten de tijd om uw Bijbel te openen en Jesaja 40 of Psalm 19 te lezen. Laat het getuigenis van de hemelen en de belofte van de troonzaal diep doordringen. En als u nog nooit uw vertrouwen op Jezus hebt gesteld, Die uit de derde hemel kwam om u te redden, beschouw dit dan als uw uitnodiging. Hij is niet ver weg; Hij is zo dichtbij als een fluisterend gebed.

Vragen die mensen stellen