Het korte antwoord is dat ‘Koninkrijk van de hemel’ en ‘Koninkrijk van God’ in het Nieuwe Testament door elkaar heen gebruikt. Ze wijzen naar dezelfde goddelijke werkelijkheid. Matteüs, die voornamelijk aan een Joods publiek schreef, gebruikte ‘Koninkrijk van de hemel’ uit eerbied voor de naam van God, terwijl Markus, Lukas en Johannes ‘Koninkrijk van God’ gebruikten. Beide termen verwijzen naar Gods soevereine heerschappij, de heerschappij van Christus in de harten van gelovigen, en het toekomstige, glorieuze koninkrijk dat volledig werkelijkheid zal worden bij Zijn terugkeer.
Waarom zegt Matteüs ‘Koninkrijk van de hemel’?
Het evangelie van Matteüs gebruikt de uitdrukking ‘Koninkrijk van de hemel’ 32 keer. Dat is geen toeval. Het weerspiegelt een diep respect binnen de Joodse traditie voor de naam van God. In de Hebreeuwse Geschriften werd de goddelijke naam (JHWH) als zo heilig beschouwd dat hij vaak niet werd uitgesproken. In plaats daarvan werden uitdrukkingen als ‘de Heer’ of ‘de Naam’ gebruikt. De hemel, als woonplaats van God, werd een eerbiedige manier om naar God zelf te verwijzen zonder Zijn naam direct te noemen. Dus wanneer Matteüs ‘Koninkrijk van de hemel’ schrijft, beschrijft hij geen koninkrijk op een verre wolk. Hij spreekt over de heerschappij van God, dezelfde heerschappij die Markus en Lukas het ‘Koninkrijk van God’ noemen. Daarom komen deze twee uitdrukkingen voor in parallelle passages en beschrijven ze identieke gelijkenissen en leringen.
Denk aan de Zaligsprekingen. Matteüs noteert dat Jezus zegt:
“Zalig zijn de armen van geest, want hunner is het Koninkrijk der hemelen.”
— Mattheüs 5:3
Lukas’ verslag van dezelfde preek zegt:
Hij sloeg Zijn ogen op naar Zijn discipelen en zei: “Zalig bent u, armen, want van u is het Koninkrijk van God.”
— Lukas 6:20
De context is identiek. Jezus spreekt tot dezelfde groep mensen, bij dezelfde gelegenheid, maar de evangelisten gebruiken verschillende bewoordingen om zich aan te passen aan hun publiek. Matteüs, die voor Joodse lezers schrijft, gebruikt de gebruikelijke, eerbiedige uitdrukking. Lukas, die voor een breder heidens publiek schrijft, gebruikt het directere ‘Koninkrijk van God’. De boodschap verandert niet; alleen de formulering past zich aan het publiek aan.
Dit patroon herhaalt zich in heel Matteüs. Wanneer hij spreekt over het binnengaan van het koninkrijk, over zijn geheimenissen of over zijn toekomstige glorie, schrijft hij consequent ‘het Koninkrijk der hemelen’. In Joodse oren klonk dit vertrouwd en respectvol, niet als een nieuw, vreemd concept. Hij verbond de boodschap van Jezus rechtstreeks met de hoop die in de Hebreeuwse profeten werd uitgesproken, zoals Daniël, die sprak over een koninkrijk dat de God van de hemel zou oprichten.
Vergelijking van de uitdrukkingen in de evangeliën
De beste manier om te zien dat ‘Koninkrijk van de hemel’ en ‘Koninkrijk van God’ naar hetzelfde verwijzen, is door te kijken hoe de evangelisten dezelfde gebeurtenis beschrijven. De ontmoeting van de rijke jongeling met Jezus is een perfect voorbeeld. Nadat de man bedroefd weggaat omdat hij veel bezit heeft, wendt Jezus zich tot de discipelen. Matteüs noteert het zo:
Jezus zei tegen Zijn discipelen: “Voorwaar, Ik zeg u: een rijke zal moeilijk het Koninkrijk der hemelen binnengaan.”
— Mattheüs 19:23
Vergelijk nu Markus’ versie van hetzelfde gesprek:
Jezus keek rond en zei tegen Zijn discipelen: “Hoe moeilijk zullen zij die rijkdom hebben, het Koninkrijk van God binnengaan!”
— Markus 10:23
Ook Lukas noteert dat Jezus ‘het Koninkrijk van God’ zegt op dit moment. Matteüs gebruikt ‘hemel’, Markus en Lukas gebruiken ‘God’. Toch beschrijven ze alle drie dezelfde waarschuwing, dezelfde moeilijke toegang en dezelfde verbijsterde reactie van de discipelen. Als er een wezenlijk verschil zou zijn tussen de twee koninkrijken, zou Jezus’ onderwijs hier verwarrend zijn. Maar dat is het niet. De termen zijn synoniemen.
Een andere nuttige vergelijking is de manier waarop Jezus de discipelen uitzendt. In Mattheüs 10:7 gebiedt Jezus hen:
En ga heen, predik en zeg: Het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen!
— Mattheüs 10:7
Wanneer Lukas de uitzending van de tweeënzeventig optekent, luidt de opdracht:
Genees de zieken die daar zijn en zeg tegen hen: Het Koninkrijk van God is tot u gekomen.
— Lukas 10:9
De zending is dezelfde. De boodschap is dezelfde. De nabijheid van Gods reddende heerschappij is dezelfde. De uitdrukkingen zijn zo nauw met elkaar verweven dat ze proberen te scheiden een theologische puzzel oplevert die de Bijbel eenvoudigweg niet bedoeld heeft om op te lossen. Het zijn twee manieren om naar één onwrikbare werkelijkheid te wijzen.
Wat bedoelde Jezus met het Koninkrijk?
Het inzicht dat de termen uitwisselbaar zijn, bevrijdt ons om ons te concentreren op de belangrijkere vraag: Wat is dit koninkrijk waar Jezus zo vaak over sprak precies? Het koninkrijk is geen fysiek grondgebied met grenzen en een paleis. Het is Gods heerschappij, Zijn actieve regering over alle dingen, en de gemeenschap van mensen die zich vreugdevol aan die heerschappij onderwerpen. Jezus verkondigde dat het koninkrijk op een nieuwe en beslissende manier in de wereld brak door Zijn eigen bediening. Het is zowel een huidige werkelijkheid als een toekomstige hoop.
Jezus maakte dit duidelijk toen Hij door de Farizeeën werd uitgedaagd. Lukas noteert Zijn beroemde antwoord:
En toen Hem door de Farizeeën werd gevraagd wanneer het Koninkrijk van God zou komen, antwoordde Hij hun en zei: Het Koninkrijk van God komt niet met waarneembare tekenen; ook zal men niet zeggen: Zie, hier of zie, daar. Want zie, het Koninkrijk van God is binnen in u.
— Lukas 17:20-21
Het koninkrijk was al aanwezig omdat de Koning recht voor hen stond. Toch moet zijn volheid nog komen. Paulus verwoordt deze spanning tussen ‘reeds’ en ‘nog niet’ wanneer hij schrijft:
Want het Koninkrijk van God is niet eten en drinken, maar gerechtigheid, vrede en blijdschap in de Heilige Geest.
— Romeinen 14:17
Op dit moment is het koninkrijk innerlijk en geestelijk, gekenmerkt door veranderde levens. Toch wijst de Schrift ook vooruit naar een dag waarop dat koninkrijk volledig zichtbaar en voltooid zal zijn. Tijdens het Laatste Avondmaal sprak Jezus over een toekomstige voltooiing:
Maar Ik zeg u: Ik zal van nu aan niet meer van deze vrucht van de wijnstok drinken, tot op die dag wanneer Ik die met u nieuw zal drinken in het Koninkrijk van Mijn Vader.
— Mattheüs 26:29
Het koninkrijk dat wij nu door het geloof binnengaan, is hetzelfde koninkrijk dat wij op een dag met onze ogen zullen zien. Hemel en God verwijzen naar dezelfde Koning.
Vijf dingen die de Bijbel zegt over het Koninkrijk
Of we het nu Koninkrijk van de hemel of Koninkrijk van God noemen, de Schrift leert ons waarheden die bepalen hoe wij leven. Hier zijn vijf dingen die de Bijbel zegt:
- Het vereist een verandering van hart. Jezus’ eerste openbare boodschap was:
- Het groeit uit eenvoudig begin. Jezus vergeleek het koninkrijk met een mosterdzaadje, het kleinste van alle zaden, dat uitgroeit tot een boom waarin vogels nestelen.
- Het heeft opperste waarde. Jezus vertelde gelijkenissen van een verborgen schat en een onbetaalbare parel om te illustreren dat het koninkrijk alles waard is om op te geven om het te verkrijgen.
- Het functioneert op principes die in de Zaligsprekingen worden gezien. In het Koninkrijk van de hemel worden de armen van geest, de zachtmoedigen, de barmhartigen en de vredestichters zaliggesproken. De waarden van het koninkrijk gaan in tegen het systeem van de wereld. Kracht wordt gevonden in zachtmoedigheid, en vreugde wordt gevonden in hongeren naar gerechtigheid.
- Niet iedereen die verwacht binnen te gaan, zal dat doen. In de Bergrede geeft Jezus een ontnuchterende waarschuwing:
Vanaf die tijd begon Jezus te prediken en te zeggen: Bekeer u, want het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen!
— Mattheüs 4:17
Een andere gelijkenis hield Hij hun voor: Het Koninkrijk der hemelen is gelijk aan een mosterdzaadje, dat iemand nam en op zijn akker zaaide. Dat is wel het kleinste van alle zaden, maar wanneer het gegroeid is, is het groter dan de tuingewassen en wordt het een boom, zodat de vogels uit de lucht in zijn takken komen nestelen.
— Mattheüs 13:31-32
Verder is het Koninkrijk der hemelen gelijk aan een schat, verborgen in de akker, die iemand vond en verborg; en in zijn blijdschap gaat hij heen en verkoopt alles wat hij heeft, en koopt die akker.
— Mattheüs 13:44
Niet ieder die tegen Mij zegt: Heere, Heere, zal binnengaan in het Koninkrijk der hemelen, maar wie de wil doet van Mijn Vader, Die in de hemelen is.
— Mattheüs 7:21
Waarom dit onderscheid van belang is voor uw geloof
U denkt misschien: “Dit is interessant, maar heeft het echt invloed op hoe ik leef op een dinsdagochtend?” Het antwoord is een volmondig ja. Weten dat de uitdrukkingen synoniemen zijn, verwijdert verwarring en stelt ons in staat om Jezus’ boodschap van het koninkrijk met hernieuwde helderheid te horen. Wanneer Matteüs ‘Koninkrijk van de hemel’ schrijft, moeten we ons niet een ver, hemels rijk voorstellen dat we pas na de dood bereiken. We moeten horen dat Jezus aankondigt dat Gods liefdevolle, krachtige heerschappij nu inbreekt in onze rouw, onze financiën, onze relaties en onze mislukkingen.
Dit begrip verdiept ook ons vermogen om de Bijbel als een eenheidsverhaal te lezen. De profeten verlangden naar de dag waarop God Zijn heerschappij zou vestigen. Daniël schreef:
In de dagen van die koningen zal de God van de hemel een Koninkrijk doen oprichten dat voor eeuwig niet te gronde zal gaan, en waarvan de heerschappij niet aan een ander volk zal worden overgelaten; het zal al die koninkrijken verbrijzelen en te gronde richten, maar zelf zal het voor eeuwig standhouden.
— Daniël 2:44
Toen Jezus arriveerde en verkondigde dat het koninkrijk nabij was, kondigde Hij aan dat de langverwachte belofte vervuld werd. De Joden van Zijn tijd verwachtten een dramatische, politieke omverwerping van Rome. In plaats daarvan kregen ze een Koning die op een ezel reed, voeten waste en aan een kruis stierf. Het koninkrijk arriveerde op een onverwachte manier. Het is precies hetzelfde koninkrijk, of het nu dat van de hemel of van God wordt genoemd. En het herdefinieerde macht als dienstbaarheid en grootheid als nederigheid.
In de katholieke traditie wordt de Kerk gezien als het zaad en het begin van dit koninkrijk op aarde, een zichtbaar teken van de onzichtbare heerschappij die al aan het werk is. In veel protestantse tradities ligt de nadruk op het koninkrijk als de onzichtbare heerschappij van Christus in de harten van gelovigen door het geloof, die bij Zijn terugkeer zal worden voleindigd. De oosters-orthodoxe theologie benadrukt vaak het koninkrijk als een huidige ervaring van het goddelijke leven, nu al geproefd in de liturgie en de eucharistie. Pinkster- en charismatische christenen leggen de nadruk op de demonstratie van de kracht van het koninkrijk door de gaven van de Heilige Geest. Ondanks deze verschillende accenten kijken ze allemaal naar dezelfde bijbelse beloften en dezelfde terugkerende Koning. De verschillen gaan over hoe christenen het koninkrijk beschrijven, niet over het koninkrijk zelf dat verdeeld is.
Dus de volgende keer dat u uw Bijbel opent en ‘Koninkrijk van de hemel’ ziet in Matteüs, kunt u glimlachen. Het is dezelfde prachtige heerschappij waar Jezus u voor heeft uitgenodigd, de heerschappij van God. De vraag is niet welke uitdrukking juister is, maar of u hebt gereageerd op de oproep van de Koning. Hij biedt u vandaag dezelfde uitnodiging aan: bekeer u, geloof en stap in het koninkrijk dat geen einde heeft. Waarom zou u niet even pauzeren en de Heer vragen om u te helpen leven als een burger van dat koninkrijk, op uw werk, in uw huis en in de stille plaatsen van uw hart? Hij is nabij, en Zijn koninkrijk staat open voor allen die willen komen.
Vragen die mensen stellen
Heeft Jezus ooit de uitdrukking ‘Koninkrijk van de hemel’ gebruikt?
Jezus sprak waarschijnlijk in het Aramees, en de evangelisten vertaalden Zijn woorden in het Grieks. Matteüs, geïnspireerd door de Heilige Geest, koos ervoor om ‘Koninkrijk van de hemel’ te gebruiken als een eerbiedige Joodse uitdrukking, terwijl andere evangelisten ‘Koninkrijk van God’ gebruikten. De parallelle passages tonen aan dat Jezus naar dezelfde werkelijkheid verwees, ongeacht de formulering.
Is het Koninkrijk van de hemel een fysieke plaats?
Het Koninkrijk van de hemel gaat meer over Gods heerschappij dan over een fysieke locatie. Jezus leerde dat het koninkrijk ‘binnen in u’ is (Lukas 17:21) en Paulus beschreef het als ‘gerechtigheid, vrede en blijdschap in de Heilige Geest’ (Romeinen 14:17). Hoewel het een huidige geestelijke werkelijkheid is, zal het ook volledig worden geopenbaard in een hernieuwde schepping wanneer Christus terugkeert.
Waarom is het evangelie van Matteüs het enige boek dat ‘Koninkrijk van de hemel’ gebruikt?
Matteüs schreef voornamelijk voor een Joods publiek dat vermeed Gods naam direct uit te spreken uit eerbied. Het gebruik van ‘Hemel’ in plaats van ‘God’ was een culturele gewoonte die deze traditie respecteerde terwijl het duidelijk naar Gods heerschappij verwees. De andere evangeliën, geschreven voor een breder publiek dat meer heidenen omvatte, gebruikten het directere ‘Koninkrijk van God’.
Hoe gaat iemand het Koninkrijk van God binnen?
Jezus maakte de toegang duidelijk: ‘Bekeer u, want het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen’ (Mattheüs 4:17) en ‘tenzij iemand opnieuw geboren wordt, kan hij het Koninkrijk van God niet zien’ (Johannes 3:3). Het vereist bekering van zonde, geloof in Christus en geestelijke wedergeboorte door de Heilige Geest. Het is een geschenk dat wordt ontvangen, geen status die wordt verdiend.
Zijn het Koninkrijk van de hemel en de Kerk hetzelfde?
Christenen hanteren hier verschillende perspectieven op. Sommige tradities, met name de katholieke, zien de Kerk als het zichtbare sacrament van het koninkrijk op aarde. Andere tradities, waaronder veel protestantse en evangelische groepen, beschouwen de Kerk als de gemeenschap van hen die onder Gods heerschappij leven, maar onderscheiden de Kerk van de volledige, toekomstige uitdrukking van het koninkrijk. Allen zijn het erover eens dat de Kerk nauw verbonden is met het koninkrijk en zijn doeleinden in de wereld van vandaag dient.